Zespół policystycznych jajników: jak dieta może pomóc w łagodzeniu objawów?

Zespół policystycznych jajników (PCOS, ang. polycystic ovarian syndrome) to jedna z najczęstszych przyczyn niepłodności u kobiet. Jak w przypadku innych zaburzeń hormonalnych, nie ma jednego dietetycznego postępowania w PCOS. Wraz z tym schorzeniem bardzo często występuje otyłość, insulinooporność i nieprawidłowości w profilu lipidowym (wysoki poziom cholesterolu i/lub triglicerydów), a więc również zwiększone ryzyko zachorowania na choroby serca i układu krążenia. Dlatego bardzo ważne jest zastosowanie odpowiedniej diety.

Okiem medyka: objawy zespołu policystycznych jajników

Nie ustalono do tej pory głównej przyczyny powstawania PCOS. Mogą mieć na nią wpływ zarówno czynniki genetyczne, jak i niezdrowy styl życia. Choroba ta objawia się wzmożoną produkcją hormonów androgennych (czyli np. testosteronu) oraz hormonu luteinizującego (LH). W związku z tym u kobiet z PCOS często występuje hirsutyzm (nadmierne owłosienie), a także łysienie androgenowe (utrata gęstości włosów na szczycie głowy, czyli tworzenie się tzw. zakoli). Co gorsza występują rzadkie owulacje lub ich brak, co bardzo utrudnia starania o dziecko. 

Inne objawy, które mogą wskazywać na zespół policystycznych jajników:

  • nieprawidłowe stężenie hormonów LH i FSH,
  • nadmierne owłosienie w nietypowych dla kobiet miejscach (np. wokół pępka, po wewnętrznej stronie ud, na piersiach),
  • trądzik (nie tylko na twarzy, ale też na plecach i dekolcie),
  • nieregularna owulacja lub jej brak,
  • nieregularne miesiączki, zbyt obfite, skąpe lub ich brak,
  • występowanie torbieli na jajnikach (potwierdzone badaniem USG) i związany z tym ból jajnika,
  • nadwaga i otyłość,
  • podwyższony cholesterol całkowity,
  • nadciśnienie tętnicze,
  • insulinooporność.

W diagnozowaniu PCOS pomocne są tzw. kryteria rotterdamskie – powinny zostać stwierdzone minimum 2 z 3 poniższych objawów:

  • nadmiar androgenów – objawy hiperandrogenizmu,
  • rzadkie owulacje lub ich brak,
  • torbielowate jajniki stwierdzone w badaniu USG.

Z punktu widzenia dietetyka: wspomaganie leczenia PCOS dietą

Obecnie leczenie wielu schorzeń wspomaga się odpowiednią dietoterapią. W przypadku PCOS zdrowe odżywianie jest szczególnie ważne ze względu na często współistniejącą z nim insulinooporność. 

Najważniejsze cechy diety w zespole policystycznych jajników:

  1. Dieta o niskim indeksie lub ładunku glikemicznym, która pomaga zapanować nad nieprawidłowym wytwarzaniem insuliny w organizmie. 
  2. W przypadku kobiet o nadmiernej masie ciała, konieczna jest dieta redukcyjna, ale nie drastyczna, długotrwała głodówka taka, jak dieta 1000 kcal czy post warzywno-owocowy. Tego typu radykalne diety nie sprzyjają prawidłowemu funkcjonowaniu hormonów w organizmie i płodności. Powodują gwałtowny spadek masy ciała, ale też zwiększają ryzyko wystąpienia efektu jojo. W przypadku PCOS zaleca się delikatne obniżenie kaloryczności posiłków w stosunku do dziennego zapotrzebowania energetycznego (średnio jest to deficyt 500–1000 kcal dziennie, aby tygodniowo tracić od 0,5 do 1 kg). Taka dieta przynosi najlepsze rezultaty. 
  3. Dieta przeciwzapalna, której najpopularniejszą przedstawicielką jest dieta śródziemnomorska. Charakteryzuje się dużą ilością produktów o działaniu antyoksydacyjnym i redukującym stany zapalne.
  4. Wzbogacenie diety w białko roślinne.

Co na to badania naukowe?

Badania naukowe potwierdzają, że zachodzi zależność między spadkiem masy ciała u kobiet z nadwagą i otyłością a wzrostem płodności. W pewnym eksperymencie przeprowadzonym wśród kobiet z nadwagą i otyłością ze współistniejącym PCOS wykazano, że 7% redukcja masy ciała w 63% przypadków wpłynęła na powrót cykliczności miesiączek, a w 12% przypadków uzyskanie ciąży. Zastosowano dietę przeciwzapalną o deficycie 500 kcal i rozkładzie makroskładników 25% białka, 25% tłuszczu i 50% węglowodanów [1]. W innym badaniu utrata minimum 5% masy ciała spowodowała u 18 spośród 27 kobiet regularne owulacje, a u 10 doszło do zapłodnienia. U wszystkich pacjentek zastosowano dietę 1200 kcal/dzień: 20% białka, 25% tłuszczu, 55% węglowodanów oraz 30 g błonnika [2].

Badania pokazują też, że wprowadzenie nawet niewielkich porcji strączków do diety kobiet z PCOS powoduje obniżenie niepłodności spowodowanej zaburzeniami owulacji. Korzystne działanie białka roślinnego upatruje się we wpływie białka roślinnego na oporność na insulinę. Najbardziej zalecana jest soczewica. Za jej działanie propłodnościowe odpowiada szczególny aminokwas – arginina, której znacznie więcej jest w źródłach roślinnych niż zwierzęcych. Arginina bierze udział w syntezie tlenku azotu w organizmie, który poszerza naczynia krwionośne i sprzyja rozwojowi oocytów oraz implantacji zarodka. Przykładowo 100 g wołowiny zawiera 1,36 g argininy, a taka sama ilość soczewicy ma jej prawie dwa razy więcej (2,26 g).

Czytaj również: Dieta przeciwzapalna w PCOS

Źródła:

  1. Salama A., Amine E. i wsp., Anti-inflammatory dietary combo in overweight and obese women with polycystic ovary syndrome. The North American Journal of Medical Sciences 2015, 7(7): 310–316.
  2. Crosignani P., Colombo M. i wsp., Overweight and obese anovulatory patients with polycystic ovaries: parallel improvements in anthropometric indices, ovarian physiology and fertility rate induced by diet. Human Reproduction 2003, 18(9): 1928–1932.
  3. Frelich A., Zalecenia żywieniowe w zespole policystycznych jajników. Współczesna dietetyka 2019, nr 21 [dostęp online: 20.07.2019]: http://www.wspolczesnadietetyka.pl/z-gabinetu-dietetyka/zalecenia-zywieniowe-w-zespole-policystycznych-jajnikow
  4. Leszczyńska S., Mechanizm wpływu diety na płodność poprzez regulację masy ciała. Współczesna dietetyka 2016 nr 4 [dostęp online: 20.07.2019]: http://www.wspolczesnadietetyka.pl/ciaza-karmienie-plodnosc/mechanizm-wplywu-diety-na-plodnosc-poprzez-regulacje-masy-ciala
  5. Gackowska-Lisińska M., Diagnostyka i dietoterapia zaburzeń hormonalnych – materiały ze szkolenia 30.03.2019.

Jedna myśl na temat “Zespół policystycznych jajników: jak dieta może pomóc w łagodzeniu objawów?

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s